फणस

फणस 

उन्हाळ्याचे दिवस...

आंबा सरताना येणारा फणस आणि जांभळं!!! आंब्याइतकेच मला प्रिय!!

फणस - जितकं नाव सरळसोट तितकाच दिसायला ओबडधोबड. आंब्याच्या लगोलग वाढणारा.. कोकणी माणसाकडे फणसाचं झाड सापडणारच.

जितका बाहेरून काटेरी दिसतो तितकाच आतून गोड मधाळ!!! 

या lockdown च्या काळात फणस मिळणारच नाही असं वाटलं होतं पण एका परिचत स्नेहींनी आणून दिला अगदी घरपोच.

दोन दिवस ठेवला तसा.

अगदी हातभर लांबीचा होता.

Youtube वर शोधून झाले की फणस कसा चिरावा. 

फणस चिरणे म्हणलं की मला आमचे ठाण्याचे गोखले रोडला उभे असलेले काका आठवतात. ते त्यांच्या हातगाडीवर मन लावून, तल्लीन होऊन फणस कापायचे व ते बघायला मला फार आवडायचं.

Youtube  वर दोन वेगळ्या पद्धती दिसल्या- पिकलेला फणस कसा करावा आणि कच्चा फणस कसा चिरावा.

त्यात माझ्याकडे कोयता नाही घरी आणि विळीवर चिरायची सवय नाही.

दोन वेगवेगळ्या आकाराच्या सूरी, उलथनं, भरपूर तेल, एक पसरट भांडे आणि वर्तमानपत्र असा जामानिमा घेऊन मांडी घालून खाली बसले. मदतीला लेक होती आणि मला नंतर नक्की कुठला भाग भाजीत वापरायचा आहे आणि कुठला काढून टाकायचा आहे हे सांगायला सासूबाई होत्या.

दोन-तीन पद्धती युट्युब वर बघितला होत्या. त्यापैकी एक पद्धत सोपी वाटली, त्या पद्धतीने धारदार सुरीने दोनदा-तीनदा वर्तुळाकार आणि मग उलथन्याने व मोठ्या सूरीच्या मदतीने ते सगळे भाग वेगवेगळे केले. उलगडून बघितल्यावर छान पांढऱ्या फणसाच्या कळ्याच!! जणू काही कुंदाची फुले.

निसर्गाची किमया बघा.. बाहेरून काटेरी पण आतून किती छान!!  पांढरा शुभ्र कळ्या!! आणि पिकल्यावर पिवळे धम्मक रसाळ गरे..

गरे खाऊन पोट भरलं की तळलेले खारवलेले गरे 😋😋. फणसाची भाजी, फणसाचं लोणचं, सांदण.. कितीतरी प्रकार.

उन्हाळी पदार्थ बरेचसे आपल्या कोकणातून मिळतात. सुरुवात होते काजू, आंबे मग फणस. किती कष्ट घेतो कोकणी माणूस.

दुःख देऊन गेलेलं निसर्ग वादळ... त्यात झालेलं कोकणी लोकांचं अगणित नुकसान...

काही भागांमध्ये घरांमधले सामान वाहून गेलं आहे. काही भागांमध्ये आमराई, बागा सगळे उद्ध्वस्त झाली आहे. फणस केळीची झाडं कोलमडलेली आहेत.

यातून उभे राहण्याला त्यांना कित्येक वर्षे जावी लागतील.

परत नव्याने उभं करणं हे त्यांच्यासमोर आव्हान असेल. 

पण जसं फणसाच्या चीकाला चिवटपणा असतो तितकाच चिवटपणा कोकणी माणसांमध्ये असतो. शून्यातून विश्व उभं करणार कोकणी!!  मला खात्री आहे या प्रतिकूल परिस्थितीवर मात देऊन लवकरच कोकणी माणूस उभा राहील.

एक आवडीचा पदार्थ फणसाची भाजी.

आई अतिशय उत्कृष्ट फणसाची भाजी करतात. मी आणि माझा नवरा व सासूबाई आम्ही तिघेही फणसाच्या भाजीचा मनमुराद आस्वाद घेतो. 

यावर्षी माझ्या मोठ्या लेकीनेही फणसाची भाजी मिटक्या मारत संपवली आणि परत मागून घेतली याचा मला विशेष आनंद आहे.

काही गोष्टी परंपरागत आपण पुढे नेतो. त्यापैकी खाण्याच्या आवडी आपल्या मुलांमध्ये उतरल्या की आपल्याला अधिकच आनंद होतो.

फणसाच्या भाजीची तितकीच सोप्पी कृती:

जितका फणस घेऊ त्याचे निम्मे ओलं खोबरं, कांदा, लसूण, हिरवी मिरची कोथिंबीर.

हिरवी मिरची, लसूण, कोथिंबीर, आले आणि जिरे यांचा वाटण. कांदा परतल्यावर वाटणही परतायचं त्यामध्ये मग ओळखा बरं आणि चार शिट्ट्या करून शिजवलेला फणस एकत्र करायचा दोन मिनिटं वाफ आणायची- भाजी तयार आहे.

फणस व फणसांचा फोटो यासाठी श्री संजय देशपांडे आणि सौ संगीता देशपांडे यांचे विशेष आभार!

भाजी:

फणसः